Υπέρηχος καρδιάς σε σκύλο και γάτα: πότε χρειάζεται και τι δείχνει;

Ο υπέρηχος καρδιάς, ή υπερηχοκαρδιογράφημα, αποτελεί μία από τις σημαντικότερες εξετάσεις για τη διερεύνηση πιθανής καρδιοπάθειας στον σκύλο και τη γάτα. Επιτρέπει την απεικόνιση της καρδιάς σε πραγματικό χρόνο και παρέχει πληροφορίες για τη μορφολογία, τη λειτουργία και τη ροή του αίματος μέσα από τις καρδιακές κοιλότητες και τις βαλβίδες.

Η εξέταση μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό συγγενών ή επίκτητων καρδιοπαθειών, στην αξιολόγηση της βαρύτητάς τους και στον σχεδιασμό της κατάλληλης παρακολούθησης ή θεραπείας.

Τι είναι ο υπέρηχος καρδιάς;

Ο υπέρηχος καρδιάς είναι μια μη επεμβατική απεικονιστική εξέταση που χρησιμοποιεί ηχητικά κύματα υψηλής συχνότητας για να δημιουργήσει κινούμενες εικόνες της καρδιάς.

Κατά τη διάρκεια της εξέτασης αξιολογούνται, μεταξύ άλλων:

• οι τέσσερις καρδιακές κοιλότητες,

• οι καρδιακές βαλβίδες,

• το πάχος και η κινητικότητα του μυοκαρδίου,

• το μέγεθος των κόλπων και των κοιλιών,

• τα μεγάλα αγγεία,

• η συσταλτική και διαστολική λειτουργία,

• η κατεύθυνση και η ταχύτητα της αιματικής ροής.

Οι καθιερωμένες υπερηχοκαρδιογραφικές τομές επιτρέπουν τη συστηματική εξέταση της καρδιάς από διαφορετικές θέσεις, ώστε να πραγματοποιούνται αξιόπιστες μετρήσεις και να αξιολογούνται οι επιμέρους δομές.

Πότε χρειάζεται υπέρηχος καρδιάς σε έναν σκύλο ή μια γάτα;

Ο υπέρηχος καρδιάς μπορεί να συστηθεί όταν από την κλινική εξέταση, το ιστορικό ή άλλες εξετάσεις προκύπτει υποψία καρδιαγγειακής νόσου.

Όταν εντοπίζεται καρδιακό φύσημα

Το φύσημα είναι ένας επιπλέον ήχος που ακούγεται κατά την ακρόαση της καρδιάς. Δεν αποτελεί από μόνο του διάγνωση και δεν δείχνει πάντοτε πόσο σοβαρή είναι μια πιθανή καρδιοπάθεια.

Με τον υπέρηχο μπορεί να διερευνηθεί:

• ποια βαλβίδα ή δομή ευθύνεται για το φύσημα,

• εάν υπάρχει παλινδρόμηση ή στένωση,

• εάν έχουν αυξηθεί οι διαστάσεις της καρδιάς,

• εάν απαιτείται θεραπεία ή μόνο επανέλεγχος.

Στον σκύλο, η εκφυλιστική νόσος της μιτροειδούς βαλβίδας αποτελεί συχνή αιτία φυσήματος. Η υπερηχοκαρδιογραφική αξιολόγηση χρησιμοποιείται για την αναγνώριση της νόσου, την εκτίμηση της καρδιακής διόγκωσης και την κατάταξη του περιστατικού στα αντίστοιχα κλινικά στάδια.

Στη γάτα, ένα φύσημα δεν σχετίζεται πάντοτε με σοβαρή καρδιοπάθεια, αλλά μπορεί επίσης να αποτελεί το πρώτο εύρημα μιας μυοκαρδιοπάθειας. Για τον λόγο αυτό η ανάγκη υπερηχογραφήματος εκτιμάται μαζί με την ένταση του φυσήματος, την ηλικία, τη φυλή, τα συμπτώματα και τα υπόλοιπα κλινικά ευρήματα.

Όταν εμφανίζονται αναπνευστικά συμπτώματα

Καρδιολογικός έλεγχος μπορεί να χρειαστεί όταν το ζώο παρουσιάζει:

• αυξημένο αναπνευστικό ρυθμό,

• δύσπνοια ή έντονη αναπνευστική προσπάθεια,

• μειωμένη αντοχή,

• δυσκολία στην άσκηση,

• ανησυχία ή αδυναμία να ξαπλώσει άνετα.

Τα συμπτώματα αυτά δεν προκαλούνται αποκλειστικά από την καρδιά. Μπορούν επίσης να σχετίζονται με παθήσεις του αναπνευστικού συστήματος ή άλλες συστηματικές διαταραχές. Ο υπέρηχος καρδιάς βοηθά να εκτιμηθεί εάν υπάρχει καρδιοπάθεια, αλλά συχνά συνδυάζεται με ακτινογραφίες θώρακα και άλλες εξετάσεις, ιδιαίτερα όταν πρέπει να διερευνηθεί πιθανό πνευμονικό οίδημα. Η απεικόνιση του θώρακα είναι σημαντική για τη διάκριση καρδιογενούς από μη καρδιογενές πνευμονικό οίδημα.

Μετά από επεισόδιο λιποθυμίας ή κατάρρευσης

Η συγκοπή είναι μια παροδική απώλεια συνείδησης που μπορεί να οφείλεται σε:

• αρρυθμία,

• απόφραξη της εξόδου του αίματος από την καρδιά,

• σοβαρή βαλβιδική νόσο,

• πνευμονική υπέρταση,

• χαμηλή καρδιακή παροχή,

• ή μη καρδιολογικά αίτια.

Ο υπέρηχος εξετάζει τη δομή και τη λειτουργία της καρδιάς, αλλά δεν αντικαθιστά το ηλεκτροκαρδιογράφημα ή το Holter ρυθμού. Όταν υπάρχει υποψία διαλείπουσας αρρυθμίας, μπορεί να χρειαστεί 24ωρη ή μεγαλύτερης διάρκειας καταγραφή του καρδιακού ρυθμού.

Όταν υπάρχει αρρυθμία

Μια αρρυθμία μπορεί να εντοπιστεί κατά την ακρόαση, σε ένα ηλεκτροκαρδιογράφημα ή κατά τη διάρκεια αναισθησίας.

Ο υπέρηχος καρδιάς βοηθά να διαπιστωθεί εάν η αρρυθμία συνοδεύεται από:

• διόγκωση των καρδιακών κοιλοτήτων,

• μειωμένη συσταλτικότητα,

• βαλβιδική νόσο,

• μυοκαρδιοπάθεια,

• συγγενή καρδιακή ανωμαλία.

Για την ακριβή ταξινόμηση της αρρυθμίας απαιτείται ηλεκτροκαρδιογραφική καταγραφή. Σε περιστατικά όπου η αρρυθμία εμφανίζεται περιστασιακά, το Holter μπορεί να προσφέρει σημαντικές συμπληρωματικές πληροφορίες.

Σε κουτάβια ή γατάκια με ύποπτο φύσημα

Σε ένα νεαρό ζώο ο υπέρηχος μπορεί να διαγνώσει συγγενείς καρδιοπάθειες, όπως:

• στένωση της πνευμονικής,

• υποαορτική στένωση,

• παραμονή αρτηριακού πόρου,

• μεσοκοιλιακή επικοινωνία,

• μεσοκολπική επικοινωνία,

• δυσπλασίες βαλβίδων.

Η υπερηχοκαρδιογραφία αποτελεί βασική εξέταση για την απεικόνιση συγγενών καρδιακών ανωμαλιών και συχνά συνδυάζεται με Doppler, ακτινογραφίες και ηλεκτροκαρδιογράφημα.

Η έγκαιρη διάγνωση είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς ορισμένες συγγενείς παθήσεις μπορεί να αντιμετωπίζονται επεμβατικά ή χειρουργικά, ανάλογα με τον τύπο και τη βαρύτητά τους.

Σε φυλές με προδιάθεση για καρδιοπάθεια

Ορισμένες φυλές σκύλων εμφανίζουν αυξημένη προδιάθεση για συγκεκριμένες καρδιοπάθειες, όπως η διατατική μυοκαρδιοπάθεια ή η εκφυλιστική νόσος της μιτροειδούς.

Αντίστοιχα, ορισμένες φυλές γάτας παρουσιάζουν μεγαλύτερη συχνότητα μυοκαρδιοπαθειών. Ο προληπτικός υπέρηχος μπορεί να συστηθεί:

• πριν από αναπαραγωγή,

• πριν από αναισθησία,

• όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό,

• όταν εντοπίζεται φύσημα ή καλπαστικός ρυθμός,

• ή στο πλαίσιο οργανωμένου προληπτικού ελέγχου.

Οι μυοκαρδιοπάθειες στη γάτα αποτελούν ετερογενή ομάδα παθήσεων. Μπορεί να είναι ασυμπτωματικές για μεγάλο διάστημα, αλλά σε ορισμένες γάτες μπορεί να οδηγήσουν σε καρδιακή ανεπάρκεια, αρτηριακή θρομβοεμβολή ή αιφνίδιο θάνατο.

Πριν από αναισθησία ή χειρουργική επέμβαση

Δεν χρειάζονται όλα τα ζώα υπέρηχο καρδιάς πριν από μια αναισθησία. Μπορεί όμως να συστηθεί όταν υπάρχει:

• γνωστό καρδιακό φύσημα,

• αρρυθμία,

• ιστορικό συγκοπής,

• μειωμένη αντοχή,

• δύσπνοια,

• γνωστή καρδιοπάθεια,

• μη φυσιολογική ακτινογραφία ή ηλεκτροκαρδιογράφημα.

Στόχος είναι να αξιολογηθεί ο καρδιαγγειακός κίνδυνος και να προσαρμοστεί, όταν χρειάζεται, το αναισθησιολογικό πρωτόκολλο και η παρακολούθηση του ασθενούς.

Τι μπορεί να δείξει ο υπέρηχος καρδιάς;

Παθήσεις των καρδιακών βαλβίδων

Ο υπέρηχος μπορεί να απεικονίσει πάχυνση, παραμόρφωση ή μη φυσιολογική κίνηση μιας βαλβίδας.

Με τη χρήση έγχρωμου και φασματικού Doppler μπορεί να αξιολογηθεί:

• η παλινδρόμηση αίματος,

• η κατεύθυνση της ροής,

• η ταχύτητα της ροής,

• η ύπαρξη στένωσης,

• η αιμοδυναμική επίδραση της βλάβης.

Διόγκωση των καρδιακών κοιλοτήτων

Οι διαστάσεις των κόλπων και των κοιλιών αποτελούν σημαντικό μέρος της εξέτασης.

Στην εκφυλιστική νόσο της μιτροειδούς, για παράδειγμα, η αναγνώριση διόγκωσης του αριστερού κόλπου και της αριστερής κοιλίας συμβάλλει στη διαφοροποίηση μεταξύ των προκλινικών σταδίων B1 και B2. Η σταδιοποίηση αυτή έχει πρακτική σημασία για την παρακολούθηση και τη θεραπευτική διαχείριση του ζώου.

Μυοκαρδιοπάθειες

Ο υπέρηχος μπορεί να εντοπίσει μεταβολές όπως:

• πάχυνση του μυοκαρδίου,

• διάταση των κοιλιών,

• μειωμένη συσταλτικότητα,

• διαταραχές της διαστολικής λειτουργίας,

• δυναμική απόφραξη της εξόδου της αριστερής κοιλίας,

• διόγκωση των κόλπων.

Στις γάτες η ταξινόμηση των μυοκαρδιοπαθειών βασίζεται κυρίως στον φαινότυπο, δηλαδή στη μορφολογία και τη λειτουργία της καρδιάς όπως αξιολογούνται με την υπερηχοκαρδιογραφία.

Συγγενείς καρδιοπάθειες

Ο υπέρηχος με Doppler μπορεί να προσδιορίσει:

• τη θέση της ανωμαλίας,

• τη μορφολογία των βαλβίδων,

• την ταχύτητα της παθολογικής ροής,

• τη διαφορά πίεσης σε μια στένωση,

• την επίδραση της πάθησης στις καρδιακές κοιλότητες,

• και κατά πόσο μπορεί να χρειάζεται επεμβατική αντιμετώπιση.

Περικαρδιακή συλλογή και καρδιακές μάζες

Η εξέταση μπορεί να αναγνωρίσει υγρό γύρω από την καρδιά και να αξιολογήσει εάν αυτό επηρεάζει την καρδιακή πλήρωση.

Σε ορισμένα περιστατικά μπορεί επίσης να εντοπιστούν καρδιακές ή περικαρδιακές μάζες. Η υπερηχοκαρδιογραφία αποτελεί σημαντικό μέρος της διερεύνησης αυτών των περιστατικών, αν και μπορεί να χρειάζονται συμπληρωματικές εξετάσεις, όπως αξονική τομογραφία.

Πιθανή πνευμονική υπέρταση

Μέσω συγκεκριμένων ευρημάτων και Doppler μετρήσεων μπορεί να εκτιμηθεί η πιθανότητα πνευμονικής υπέρτασης και να αξιολογηθούν οι επιπτώσεις της στη δεξιά πλευρά της καρδιάς.

Η υπερηχογραφική εκτίμηση πρέπει πάντοτε να ερμηνεύεται σε συνδυασμό με το ιστορικό, την κλινική εικόνα και τις υπόλοιπες εξετάσεις.

Πώς πραγματοποιείται η εξέταση;

Συνήθως το ζώο τοποθετείται προσεκτικά σε πλάγια θέση πάνω σε ειδική τράπεζα υπερήχου. Ξυρίζεται μια μικρή περιοχή του θώρακα ώστε να εξασφαλιστεί καλή επαφή της κεφαλής του υπερήχου με το δέρμα.

Η εξέταση είναι:

• μη επεμβατική,

• ανώδυνη,

• χωρίς ιονίζουσα ακτινοβολία,

• και πραγματοποιείται συνήθως χωρίς γενική αναισθησία.

Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν απαιτείται καταστολή. Εάν όμως το ζώο είναι ιδιαίτερα φοβισμένο, αγχωμένο ή δεν μπορεί να παραμείνει σε κατάλληλη θέση, η διαχείριση αποφασίζεται εξατομικευμένα.

Χρειάζεται κάποια προετοιμασία;

Για έναν απλό καρδιολογικό υπέρηχο συνήθως δεν απαιτείται νηστεία, εκτός εάν έχει δοθεί διαφορετική οδηγία ή πρόκειται να πραγματοποιηθούν παράλληλα άλλες εξετάσεις.

Ο ιδιοκτήτης είναι χρήσιμο να έχει μαζί του:

• προηγούμενες καρδιολογικές αναφορές,

• ακτινογραφίες ή αιματολογικές εξετάσεις,

• λίστα με τα φάρμακα και τις δόσεις,

• πληροφορίες για επεισόδια βήχα, συγκοπής ή δύσπνοιας,

• μετρήσεις του αναπνευστικού ρυθμού στον ύπνο,

• σχετικά βίντεο από συμπτώματα που εμφανίζονται στο σπίτι.

Ο υπέρηχος καρδιάς αρκεί από μόνος του;

Όχι σε όλες τις περιπτώσεις.

Ανάλογα με το περιστατικό μπορεί να χρειαστούν συμπληρωματικά:

• κλινική εξέταση και ακρόαση,

• μέτρηση αρτηριακής πίεσης,

• ηλεκτροκαρδιογράφημα,

• Holter ρυθμού 24ώρου,

• ακτινογραφίες θώρακα,

• αιματολογικός και βιοχημικός έλεγχος,

• μέτρηση καρδιακών βιοδεικτών,

• αξονική τομογραφία ή άλλες εξειδικευμένες εξετάσεις.

Ο υπέρηχος απαντά κυρίως σε ερωτήματα που αφορούν τη δομή, τη λειτουργία και την αιμοδυναμική της καρδιάς. Το ηλεκτροκαρδιογράφημα και το Holter είναι καταλληλότερα για την ακριβή αξιολόγηση του καρδιακού ρυθμού.

Κάθε πότε πρέπει να επαναλαμβάνεται;

Η συχνότητα επανελέγχου εξαρτάται από:

• τον τύπο της καρδιοπάθειας,

• το στάδιο και τη βαρύτητά της,

• την ηλικία του ζώου,

• την παρουσία ή απουσία συμπτωμάτων,

• την εξέλιξη των μετρήσεων,

• και τη φαρμακευτική αγωγή.

Ένα ζώο με ήπια και σταθερή νόσο μπορεί να χρειάζεται αραιότερους επανελέγχους, ενώ ένα περιστατικό με σημαντική καρδιακή διόγκωση, συμπτώματα ή πρόσφατη αλλαγή θεραπείας μπορεί να απαιτεί στενότερη παρακολούθηση.

Το πρόγραμμα επανελέγχου καθορίζεται εξατομικευμένα μετά την ολοκλήρωση της καρδιολογικής αξιολόγησης.

Πότε χρειάζεται άμεση κτηνιατρική εξέταση;

Επείγουσα αξιολόγηση απαιτείται όταν ο σκύλος ή η γάτα παρουσιάζει:

• δυσκολία στην αναπνοή,

• αναπνοή με ανοιχτό στόμα, ιδιαίτερα στη γάτα,

• κυάνωση ή πολύ ωχρούς βλεννογόνους,

• επαναλαμβανόμενα επεισόδια κατάρρευσης,

• αιφνίδια αδυναμία ή παράλυση των πίσω άκρων,

• έντονη ανησυχία και αδυναμία να ξαπλώσει,

• σοβαρή αδυναμία ή απώλεια συνείδησης.

Σε αυτές τις περιπτώσεις προέχει η άμεση σταθεροποίηση του ασθενούς. Ο πλήρης υπέρηχος καρδιάς πραγματοποιείται όταν η κλινική κατάσταση το επιτρέπει.

Συμπέρασμα

Ο υπέρηχος καρδιάς αποτελεί βασικό εργαλείο για τη διάγνωση και την παρακολούθηση των καρδιοπαθειών του σκύλου και της γάτας. Παρέχει λεπτομερείς πληροφορίες για τις καρδιακές βαλβίδες, το μυοκάρδιο, τις διαστάσεις των καρδιακών κοιλοτήτων και τη ροή του αίματος.

Η εξέταση δεν πρέπει να αξιολογείται απομονωμένα. Τα ευρήματα ερμηνεύονται σε συνδυασμό με το ιστορικό, την κλινική εξέταση και, όταν απαιτείται, με ηλεκτροκαρδιογράφημα, Holter, ακτινογραφίες θώρακα ή άλλες διαγνωστικές εξετάσεις.