Εκφυλιστική νόσος της μιτροειδούς στον σκύλο: συμπτώματα, στάδια και αντιμετώπιση

Η εκφυλιστική νόσος της μιτροειδούς στον σκύλο, γνωστή και ως μυξωματώδης νόσος της μιτροειδούς βαλβίδας, είναι η συχνότερη επίκτητη καρδιοπάθεια στους σκύλους.

Εμφανίζεται κυρίως σε μικρόσωμους και ηλικιωμένους σκύλους και συχνά εντοπίζεται αρχικά ως καρδιακό φύσημα κατά την κλινική εξέταση.

Η διάγνωση ενός φυσήματος δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο σκύλος έχει καρδιακή ανεπάρκεια ή ότι πρέπει να ξεκινήσει άμεσα φαρμακευτική αγωγή. Πολλοί σκύλοι παραμένουν χωρίς συμπτώματα για αρκετά χρόνια.

Το σημαντικό είναι να προσδιοριστεί με ακρίβεια το στάδιο της νόσου και να διαπιστωθεί εάν έχει αρχίσει να προκαλεί διάταση της καρδιάς.

Τι είναι η μιτροειδής βαλβίδα;

Η μιτροειδής βαλβίδα βρίσκεται στην αριστερή πλευρά της καρδιάς, ανάμεσα στον αριστερό κόλπο και την αριστερή κοιλία.

Υπό φυσιολογικές συνθήκες, επιτρέπει στο αίμα να κινείται από τον αριστερό κόλπο προς την αριστερή κοιλία και εμποδίζει την επιστροφή του προς τα πίσω.

Στην εκφυλιστική βαλβιδοπάθεια, τα φύλλα της μιτροειδούς βαλβίδας:

• παχαίνουν

• παραμορφώνονται

• χάνουν τη φυσιολογική τους ελαστικότητα

• δεν κλείνουν πλέον πλήρως

Ως αποτέλεσμα, ένα μέρος του αίματος επιστρέφει προς τον αριστερό κόλπο κάθε φορά που η καρδιά συσπάται. Αυτό ονομάζεται ανεπάρκεια ή παλινδρόμηση της μιτροειδούς.

Με την πάροδο του χρόνου, η αυξημένη ποσότητα αίματος μπορεί να προκαλέσει διάταση του αριστερού κόλπου και της αριστερής κοιλίας.

Ποιοι σκύλοι εμφανίζουν συχνότερα τη νόσο;

Η εκφυλιστική νόσος της μιτροειδούς εμφανίζεται συχνότερα σε μικρόσωμες φυλές, όπως:

• Cavalier King Charles Spaniel

• Maltese

• Yorkshire Terrier

• Chihuahua

• Poodle

• Dachshund

• Shih Tzu

• Pomeranian

Μπορεί, ωστόσο, να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε φυλή ή σε ημίαιμους σκύλους.

Η πιθανότητα εμφάνισης αυξάνεται με την ηλικία, ενώ σε ορισμένες φυλές υπάρχει έντονη γενετική προδιάθεση.

Ποιο είναι το πρώτο σημάδι της νόσου;

Το πρώτο εύρημα είναι συνήθως ένα καρδιακό φύσημα στον σκύλο, το οποίο ακούγεται με το στηθοσκόπιο κατά την κλινική εξέταση.

Το φύσημα προκαλείται από την παλινδρόμηση του αίματος μέσα από τη μιτροειδή βαλβίδα.

Η ένταση του φυσήματος μπορεί να σχετίζεται με τη βαρύτητα της παλινδρόμησης, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για να καθοριστεί το στάδιο της νόσου.

Ένας σκύλος μπορεί να έχει έντονο φύσημα και να μην έχει ακόμη σημαντική διάταση της καρδιάς. Αντίθετα, ένας άλλος ασθενής μπορεί να εμφανίζει σημαντική καρδιακή αναδιαμόρφωση και να χρειάζεται θεραπεία.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η βασικότερη εξέταση για την αξιολόγηση της μιτροειδούς βαλβίδας είναι το υπερηχοκαρδιογράφημα, δηλαδή ο υπέρηχος καρδιάς.

Με το υπερηχοκαρδιογράφημα μπορούν να αξιολογηθούν:

• η μορφολογία της μιτροειδούς βαλβίδας

• ο βαθμός παλινδρόμησης του αίματος

• το μέγεθος του αριστερού κόλπου

• το μέγεθος της αριστερής κοιλίας

• η συσταλτικότητα της καρδιάς

• πιθανή πνευμονική υπέρταση

• η παρουσία άλλων καρδιακών παθήσεων

Ανάλογα με το περιστατικό, μπορεί επίσης να χρειαστούν:

• ακτινογραφίες θώρακα

• ηλεκτροκαρδιογράφημα

• Holter ρυθμού 24 ωρών

• μέτρηση αρτηριακής πίεσης

• αιματολογικές και βιοχημικές εξετάσεις

• μέτρηση καρδιακών βιοδεικτών

Οι ακτινογραφίες θώρακα είναι ιδιαίτερα σημαντικές όταν υπάρχει βήχας ή δυσκολία στην αναπνοή, καθώς βοηθούν να διαπιστωθεί εάν υπάρχει πνευμονικό οίδημα ή άλλη αναπνευστική πάθηση.

Ποια είναι τα στάδια της εκφυλιστικής νόσου της μιτροειδούς;

Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ACVIM, η νόσος χωρίζεται σε στάδια A, B1, B2, C και D.

Στάδιο A

Στο στάδιο A ανήκουν σκύλοι που έχουν αυξημένη προδιάθεση για εμφάνιση της νόσου, αλλά δεν έχουν ακόμη καρδιακό φύσημα ή αλλοιώσεις της μιτροειδούς βαλβίδας.

Δεν απαιτείται θεραπεία. Συνιστάται τακτική καρδιολογική ακρόαση στο πλαίσιο του προληπτικού ελέγχου.

Στάδιο B1

Στο στάδιο B1 υπάρχει αλλοίωση της μιτροειδούς βαλβίδας και καρδιακό φύσημα, χωρίς όμως σημαντική διάταση του αριστερού κόλπου ή της αριστερής κοιλίας.

Ο σκύλος δεν εμφανίζει συμπτώματα καρδιακής ανεπάρκειας.

Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν χρειάζεται φαρμακευτική αγωγή. Συνιστάται επανέλεγχος συνήθως κάθε 6 έως 12 μήνες, ανάλογα με:

• την ηλικία

• τη φυλή

• την ένταση του φυσήματος

• τις υπερηχοκαρδιογραφικές μετρήσεις

• τον ρυθμό εξέλιξης της νόσου

Στάδιο B2

Στο στάδιο B2 ο σκύλος εξακολουθεί να μην εμφανίζει συμπτώματα, αλλά η νόσος έχει προκαλέσει σημαντική διάταση της αριστερής πλευράς της καρδιάς.

Για την ταξινόμηση ενός σκύλου στο στάδιο B2 αξιολογούνται συγκεκριμένες υπερηχοκαρδιογραφικές και ακτινογραφικές παράμετροι, όπως:

• ο λόγος αριστερού κόλπου προς αορτή, LA/Ao

• η φυσιολογικοποιημένη διάμετρος της αριστερής κοιλίας, LVIDDN

• το συνολικό μέγεθος της καρδιάς στις ακτινογραφίες θώρακα

• η ένταση του καρδιακού φυσήματος

Η θεραπεία σε αυτό το στάδιο μπορεί να καθυστερήσει την εμφάνιση συμφορητικής καρδιακής ανεπάρκειας.

Η απόφαση για έναρξη αγωγής δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στην παρουσία φυσήματος, αλλά σε τεκμηριωμένη διάταση της καρδιάς.

Στάδιο C

Στο στάδιο C ο σκύλος έχει εμφανίσει ή είχε εμφανίσει στο παρελθόν συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια.

Η αυξημένη πίεση στον αριστερό κόλπο μπορεί να προκαλέσει συγκέντρωση υγρού στους πνεύμονες. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται καρδιογενές πνευμονικό οίδημα.

Ο σκύλος μπορεί να χρειάζεται συνδυασμό φαρμάκων, όπως:

• διουρητικά

• φάρμακα που ενισχύουν τη λειτουργία της καρδιάς

• φάρμακα που μειώνουν τη νευροορμονική επιβάρυνση

• συμπληρωματική αγωγή ανάλογα με τις ανάγκες του ασθενούς

Απαιτούνται τακτικοί επανέλεγχοι και παρακολούθηση της νεφρικής λειτουργίας και των ηλεκτρολυτών.

Στάδιο D

Το στάδιο D αφορά σκύλους με προχωρημένη καρδιακή ανεπάρκεια, οι οποίοι δεν ανταποκρίνονται επαρκώς στη συνήθη θεραπευτική αγωγή.

Σε αυτό το στάδιο απαιτείται εξατομικευμένη αντιμετώπιση και συχνή προσαρμογή των φαρμάκων.

Στόχος είναι ο έλεγχος των συμπτωμάτων και η διατήρηση της καλύτερης δυνατής ποιότητας ζωής.

Ποια συμπτώματα μπορεί να εμφανίσει ένας σκύλος;

Στα αρχικά στάδια, οι περισσότεροι σκύλοι δεν παρουσιάζουν κανένα σύμπτωμα.

Καθώς η νόσος εξελίσσεται, μπορεί να εμφανιστούν:

• βήχας

• γρήγορη αναπνοή σε ηρεμία

• δυσκολία στην αναπνοή

• μειωμένη αντοχή στον περίπατο

• εύκολη κόπωση

• έντονο λαχάνιασμα

• ανησυχία κατά τη διάρκεια της νύχτας

• αδυναμία να κοιμηθεί σε φυσιολογική θέση

• λιποθυμικό επεισόδιο

• κατάρρευση

• μειωμένη όρεξη

• απώλεια βάρους ή μυϊκής μάζας

Ο βήχας δεν σημαίνει πάντα καρδιακή ανεπάρκεια. Μπορεί να σχετίζεται με παθήσεις της τραχείας, των βρόγχων ή των πνευμόνων.

Για τον λόγο αυτό, ένας σκύλος με βήχα πρέπει να αξιολογείται συνολικά και να μην λαμβάνει αυθαίρετα καρδιολογική αγωγή.

Πώς μετράμε τις αναπνοές του σκύλου στο σπίτι;

Η μέτρηση του αναπνευστικού ρυθμού κατά τον ύπνο είναι ένας από τους πιο χρήσιμους τρόπους παρακολούθησης ενός σκύλου με καρδιοπάθεια.

Η μέτρηση πρέπει να γίνεται όταν ο σκύλος:

• κοιμάται ήρεμα

• δεν λαχανιάζει

• δεν έχει μόλις περπατήσει ή παίξει

• δεν βρίσκεται σε ζεστό περιβάλλον

• δεν είναι ανήσυχος ή στρεσαρισμένος

Μετρήστε πόσες φορές ανεβαίνει ο θώρακας σε διάστημα ενός λεπτού. Μία άνοδος και μία κάθοδος του θώρακα αντιστοιχούν σε μία αναπνοή.

Στους περισσότερους σταθερούς σκύλους, ο αναπνευστικός ρυθμός κατά τον ύπνο είναι συνήθως κάτω από 30 αναπνοές ανά λεπτό.

Περισσότερο σημαντική από μία μεμονωμένη μέτρηση είναι η σταθερή αύξηση σε σχέση με τις φυσιολογικές τιμές του συγκεκριμένου σκύλου.

Εάν οι μετρήσεις είναι επανειλημμένα αυξημένες ή ο σκύλος εμφανίζει προσπάθεια στην αναπνοή, πρέπει να ενημερωθεί άμεσα ο κτηνίατρος.

Χρειάζεται θεραπεία κάθε σκύλος με καρδιακό φύσημα;

Όχι. Δεν χρειάζεται κάθε σκύλος με καρδιακό φύσημα να λαμβάνει φάρμακα.

Στα στάδια B1 συνήθως συστήνεται μόνο παρακολούθηση.

Η θεραπεία ξεκινά όταν υπάρχουν συγκεκριμένα ευρήματα που δείχνουν ότι η καρδιά έχει αρχίσει να διατείνεται ή όταν έχει εμφανιστεί καρδιακή ανεπάρκεια.

Η άσκοπη ή πρόωρη χορήγηση φαρμάκων δεν προσφέρει απαραίτητα όφελος και μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες.

Παράλληλα, η καθυστερημένη διάγνωση του σταδίου B2 μπορεί να στερήσει από τον ασθενή τη δυνατότητα έγκαιρης θεραπευτικής παρέμβασης.

Πόσο συχνά χρειάζεται καρδιολογικός επανέλεγχος;

Η συχνότητα των επανελέγχων εξαρτάται από το στάδιο και την εξέλιξη της νόσου.

Ενδεικτικά:

• Στάδιο A: στο πλαίσιο του ετήσιου προληπτικού ελέγχου

• Στάδιο B1: συνήθως κάθε 6–12 μήνες

• Στάδιο B2: συνήθως κάθε 4–6 μήνες

• Στάδιο C: συχνότερα, ανάλογα με την κλινική κατάσταση και την αγωγή

• Στάδιο D: εξατομικευμένη και στενή παρακολούθηση

Σε σκύλους με γρήγορη εξέλιξη της νόσου ή νέα συμπτώματα μπορεί να χρειαστεί νωρίτερος επανέλεγχος.

Χρειάζεται ειδική διατροφή;

Στα πρώιμα στάδια της νόσου συνήθως δεν απαιτείται αυστηρή καρδιολογική δίαιτα.

Συνιστάται:

• διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους

• αποφυγή πολύ αλμυρών τροφών

• αποφυγή αλλαντικών και αλμυρών σνακ

• επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης

• παρακολούθηση της μυϊκής μάζας

• αποφυγή μη ελεγμένων συμπληρωμάτων

Σε προχωρημένη καρδιακή ανεπάρκεια, η διατροφή πρέπει να προσαρμόζεται στις ανάγκες του ασθενούς, στη νεφρική λειτουργία, στην όρεξη και στη φαρμακευτική αγωγή.

Μπορεί ένας σκύλος με ανεπάρκεια μιτροειδούς να ασκείται;

Οι περισσότεροι σκύλοι στα αρχικά και ασυμπτωματικά στάδια μπορούν να συνεχίσουν ήπια έως μέτρια άσκηση.

Οι ήρεμοι, τακτικοί περίπατοι βοηθούν στη διατήρηση καλής φυσικής κατάστασης και μυϊκής μάζας.

Πρέπει να αποφεύγονται:

• η πολύ έντονη άσκηση

• η άσκηση σε υψηλές θερμοκρασίες

• η παρατεταμένη καταπόνηση

• το έντονο παιχνίδι όταν ο σκύλος εμφανίζει κόπωση

Ο σκύλος πρέπει να έχει τη δυνατότητα να σταματά και να ξεκουράζεται όταν το επιθυμεί.

Πότε η κατάσταση είναι επείγουσα;

Απαιτείται άμεση κτηνιατρική αντιμετώπιση όταν ο σκύλος εμφανίζει:

• έντονη δυσκολία στην αναπνοή

• πολύ γρήγορη αναπνοή σε ηρεμία

• αναπνοή με ανοιχτό στόμα

• έντονη κίνηση της κοιλιάς κατά την αναπνοή

• αδυναμία να ξαπλώσει

• μπλε, γκρι ή πολύ ωχρά ούλα

• λιποθυμία

• κατάρρευση

• αφρώδες υγρό από το στόμα ή τη μύτη

• αιφνίδια επιδείνωση της γενικής κατάστασης

Σε περίπτωση δύσπνοιας, διατηρήστε τον σκύλο όσο το δυνατόν πιο ήρεμο και μεταφέρετέ τον άμεσα σε κτηνιατρική μονάδα.

Ποια είναι η πρόγνωση;

Η εξέλιξη της εκφυλιστικής νόσου της μιτροειδούς διαφέρει σημαντικά μεταξύ των ασθενών.

Πολλοί σκύλοι παραμένουν στο στάδιο B1 για χρόνια και ορισμένοι δεν εμφανίζουν ποτέ καρδιακή ανεπάρκεια.

Άλλοι παρουσιάζουν σταδιακή διάταση της καρδιάς και περνούν στο στάδιο B2 ή σε κλινική καρδιακή ανεπάρκεια.

Η πρόγνωση εξαρτάται από:

• το στάδιο της νόσου

• το μέγεθος του αριστερού κόλπου και της αριστερής κοιλίας

• την παρουσία πνευμονικού οιδήματος

• την ανταπόκριση στη θεραπεία

• τη λειτουργία των νεφρών

• την παρουσία αρρυθμιών

• την ύπαρξη πνευμονικής υπέρτασης

• άλλες συνοδές παθήσεις

Η τακτική καρδιολογική παρακολούθηση επιτρέπει την αναγνώριση της εξέλιξης πριν εμφανιστούν σοβαρά συμπτώματα.

Συχνές ερωτήσεις

Είναι επικίνδυνο το καρδιακό φύσημα στον σκύλο;

Το καρδιακό φύσημα δεν αποτελεί από μόνο του διάγνωση καρδιακής ανεπάρκειας. Δείχνει ότι υπάρχει μη φυσιολογική ροή αίματος και χρειάζεται περαιτέρω αξιολόγηση, ιδιαίτερα όταν το φύσημα είναι καινούριο ή αυξάνεται σε ένταση.

Πρέπει ένας σκύλος με φύσημα να κάνει υπέρηχο καρδιάς;

Ο υπέρηχος καρδιάς βοηθά να προσδιοριστεί η αιτία του φυσήματος, η βαρύτητα της βαλβιδοπάθειας και το στάδιο της νόσου. Είναι ιδιαίτερα σημαντικός σε σκύλους με έντονο φύσημα, συμπτώματα ή ακτινογραφική καρδιομεγαλία.

Πότε ξεκινά θεραπεία ένας σκύλος με ανεπάρκεια μιτροειδούς;

Η θεραπεία συνήθως ξεκινά όταν ο σκύλος πληροί τα κριτήρια του σταδίου B2 ή όταν έχει εμφανίσει συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια. Η απόφαση πρέπει να βασίζεται σε συγκεκριμένες μετρήσεις και όχι μόνο στην παρουσία φυσήματος.

Μπορεί ένας σκύλος με μιτροειδική ανεπάρκεια να ζήσει για χρόνια;

Ναι. Πολλοί σκύλοι παραμένουν ασυμπτωματικοί για μεγάλο χρονικό διάστημα, ιδιαίτερα όταν η νόσος διαγιγνώσκεται νωρίς και παρακολουθείται συστηματικά.

Ο βήχας σημαίνει ότι ο σκύλος έχει πνευμονικό οίδημα;

Όχι απαραίτητα. Ο βήχας μπορεί να οφείλεται σε καρδιοπάθεια, αλλά και σε παθήσεις της τραχείας, των βρόγχων ή των πνευμόνων. Οι ακτινογραφίες θώρακα είναι συχνά απαραίτητες για τη σωστή διάγνωση.

Πόσες αναπνοές πρέπει να έχει ένας σκύλος όταν κοιμάται;

Στους περισσότερους σταθερούς σκύλους, ο αναπνευστικός ρυθμός κατά τον ύπνο είναι κάτω από 30 αναπνοές ανά λεπτό. Σημαντική είναι η συστηματική αύξηση σε σχέση με τις προηγούμενες μετρήσεις του ίδιου σκύλου.

Συμπέρασμα

Η εκφυλιστική νόσος της μιτροειδούς είναι μία συχνή αλλά όχι πάντοτε άμεσα επικίνδυνη καρδιοπάθεια.

Η παρουσία ενός καρδιακού φυσήματος δεν σημαίνει ότι ο σκύλος χρειάζεται απαραίτητα θεραπεία. Το βασικό είναι να προσδιοριστεί σωστά το στάδιο της νόσου και να αξιολογηθεί εάν έχει προκληθεί διάταση της καρδιάς.

Η έγκαιρη διάγνωση, οι τακτικοί επανέλεγχοι και η παρακολούθηση των αναπνοών στο σπίτι μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στη διατήρηση καλής ποιότητας ζωής.

Καρδιολογικός έλεγχος σκύλου

Στο κτηνιατρείο μας πραγματοποιείται ολοκληρωμένος καρδιολογικός έλεγχος μικρών ζώων, ο οποίος μπορεί να περιλαμβάνει:

• υπερηχοκαρδιογράφημα

• ηλεκτροκαρδιογράφημα

• Holter ρυθμού 24 ωρών

• μέτρηση αρτηριακής πίεσης

• σταδιοποίηση εκφυλιστικής νόσου της μιτροειδούς

• εξατομικευμένο πρόγραμμα επανελέγχων

Η εξέταση πραγματοποιείται κατόπιν ραντεβού και συνοδεύεται από αναλυτική καρδιολογική γνωμάτευση.

Βιβλιογραφία

Keene BW, Atkins CE, Bonagura JD, et al. ACVIM consensus guidelines for the diagnosis and treatment of myxomatous mitral valve disease in dogs. Journal of Veterinary Internal Medicine. 2019;33:1127–1140.

Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την κλινική εξέταση, τη διάγνωση ή την εξατομικευμένη θεραπευτική καθοδήγηση από κτηνίατρο.

Βαλάντης Σκρέκας, Κτηνίατρος